१२ एप्रिल २०१३
मथितार्थ
चित्रकथी
फोटो गॅलरी

एप्रिल-फूल विशेष
‘ब्रेकिंग न्यूज’.. : काँग्रेसचे ‘संकटमोचक’
एप्रिल फूल बनाया..
माझा कपडे धुण्याचा छंद
‘फूल डे’चे राडे!
मराठी भाषेतले एप्रिल फूल
चार दांडय़ा, एक फूल..
एप्रिलमधले ‘रावणायण’
रेडिओवरचे एप्रिल फूल
पक्या.. पिऊ आणि पाणी!
सेलिब्रिटी एप्रिल फूल

अर्थसंकल्प विशेष

क्रीडा

स्मरण
चर्चा
सेकंड इनिंग
आरोग्यम्
भन्नाट
कविता
पाठलाग
माझं शेतघर
शब्दरंग
संख्याशास्त्र
वाचक-लेखक
लग्नाची वेगळी गोष्ट
गृहप्रवेश
सिनेमा
रेषाटन
वाचक प्रतिसाद
भविष्य
संपर्क
मागील अंक

ट्रॅव्हल फोटोग्राफी

केनिया-टांझानिया : प्राणी-पक्ष्यांचं नंदनवन
आत्माराम परब
केनिया-टांझानिया या देशांमधल्या जंगलांमध्ये फिरायला गेलात तर विविध प्रकारचे वन्य जीव दिसतील. मात्र अशा वेळी एकच कॅमेरा पुरेसा नसतो.

या भूतलावरची जंगलांची संख्या आणि आकार जसा कमी-कमी होत चालला आहे तशी प्राणी आणि पक्ष्यांची संख्याही रोडावत चाललीय. बंदिस्त जागेत प्राण्यांची रवानगी करण्यात आलीय आणि त्यांच्या हक्काच्या जागेत मानवाने अतिक्रमण केलंय. आपल्या देशात सर्वत्र दिसणारं हे दृश्य. प्राणी-पक्षी पाहण्यासाठी जंगलात जावं आणि हिरमुसलं होऊन परत यावं असं हल्ली सर्रास घडतं. पण आफ्रिका खंडातल्या केनिया आणि टांझानिया या देशात मात्र अगदी उलट आहे. या देशांमध्ये वन्यप्राणी अगदी सुखेनव वावरत असतात. काही वेळा गाडीत किंवा हॉटेलमध्ये बंद असलेली माणसं आणि आजूबाजूच्या परिसरात उघडय़ावर वावरणारे प्राणी अशी दृश्ये पाहायला मिळतात. प्राणी आणि पक्षी डोळे भरून पाहायचे असतील तर या आफ्रिकन देशात गेलंच पाहिजे.
वन्यजीवांनी समृद्ध असलेल्या केनियाच्या जंगलात प्रवेश करण्यासाठी आपण जेव्हा नरोबीच्या विमानतळावर उतरतो तेव्हा आपली उत्सुकता अगदी शिगेला पोहोचलेली असते. विमानतळाच्या बाहेर पडून वाहनात बसल्यापासून अगदी पाचच मिनिटांत आपल्याला जिराफ दिसू लागतात आणि मग प्राणी आणि पक्ष्यांच्या दर्शनाचा हा सिलसिला सुरूच राहतो. हे नेत्रसुख घेण्यासाठीच तर आपण एवढय़ा लांबवर आलेलो असतो. क्षितिजापर्यंत पसरलेलं खुरटं गवत आणि त्यामुळेच लांबवर दिसणारा प्रदेश हे तिथलं खास वैशिष्टय़. मुख्यत: अँबोसेली नॅशनल पार्कमध्ये तर हे असंच दृश्य असतं. केनिया आणि टांझानियाच्या सीमेवर असलेलं आफ्रिकेतील किलिमंजारो हे सर्वात उंच शिखरही त्याच भागात आहे. किलिमंजारोची लांबवर दिसणारी बर्फाच्छादित शिखरं हे अँबोसेलीचं प्रमुख आकर्षण आहे. तसंच तिथे दिसणारे आफ्रिकन हत्ती पाहणं हा खरोखरीच आनंद सोहळा असतो. हत्ती आणि हत्तीण या दोघांनाही असणारे सुळे हे या ठिकाणच्या हत्तींचं खास वैशिष्टय़ आहे. विविध जातीच्या मसाई लोकांचं वास्तव्य या अँबोसेली नॅशनल पार्कच्या भोवती असून ४०० चौरस किलोमीटरचा भाग या पार्कने व्यापला आहे. या नॅशनल पार्कमध्ये जंगली हत्तीबरोबरच वाईल्डबिस्ट, झेब्रा आणि चित्ता हे इथे नेहमी दिसणारे प्राणी आहेत. या प्राण्यांचं खुल्या वातावरणातलं दर्शन हा मनाला सुखावणारा अनुभव असतो.
विषुववृत्तावर असलेलं ओल पजेटा कन्झरवन्सी हे खाजगी संरक्षित जंगल म्हणजे आफ्रिकन जंगल सफारीतलं उत्तम ठिकाण आहे. ३६० चौरस किलोमीटर एवढा अवाढव्य व्याप असलेलं हे जंगल अबेरडर आणि माउंट केनियाच्या पायथ्याशी वसलेलं आहे. वन्यप्राण्यांचं जतन करण्याबरोबरच पर्यटकांना जंगल सफारीचा पुरेपूर आनंद देण्यासाठी ओल पजेटा प्रसिद्ध आहे. जंगलसफारीतून जंगलाचा विकास आणि संवर्धन कसे करावे याचे हे ठिकाण म्हणजे उत्कृष्ट नमुना आहे. पूर्व आफ्रिकेत असलेल्या दोनिशगी काळ्या गेंडय़ासाठी (Black Rhino) हे ठिकाण मुख्यत: ओळखलं जातं. सिंह, रानरेडा, हत्ती, चित्ता आणि गेंडा हे बिग फाय म्हणून ओळखले जाणारे प्राणी इथे पाहायला मिळतात. हिप्पो, जिराफ, बबून, पटस माकड अशी अन्य मंडळीही आपलं दर्शन देतात. जॉन आणि जेन केयॉन यांनी १९४९ मध्ये या जंगलाचा कायापालट आणि संवर्धन करायला घेतलं आणि एक अप्रतिम संरक्षित जंगल जगभरातील पर्यटकांना भटकंतीसाठी उपलब्ध झालं. तारांकित तंबूत बसून, जंगलात उघडय़ावर फिरणारे प्राणी न्याहाळण्याचा आनंद या ठिकाणी घेता येतो. पाणवठय़ावर येणारे प्राणी अगदी जवळून पाहता येतात, पण त्यांच्यापासून धोका उत्पन्न होऊ नये याची पुरेपूर काळजी व्यवस्थापनाने घेतलेली असते. आपल्या राहण्याच्या ठिकाणासभोवती मोठे चर खणून त्यात विद्युत प्रवाह असलेलं तारांचं कुंपण असतं ज्यामुळे ते प्राणी आपली सीमा ओलांडत नाहीत आणि चरात असलेल्या कुंपणाचा अडसर आपल्या नजरेसमोरही येत नाही.
ओल पजेटामध्ये असलेलं ‘टिवॉटर चिंपांझी सेंटर’ हे चिंपांझीसाठी प्रसिद्ध असलेलं ठिकाण पाहिल्याशिवाय ती सफर पूर्ण होत नाही. गृहयुद्धाने ग्रस्त असलेल्या बुरूंडी या देशातून १९९३ मध्ये तीन चिंपांझींची सुटका करून त्यांना या ठिकाणी आणलं गेलं, त्यानंतर चिंपाझींचं या भागात स्थलांतर होत राहिलं आणि आजच्या घडीला तब्बल ४३ चिंपांझी इथे वास्तव्य करून आहेत. सकाळ-संध्याकाळ असणाऱ्या जंगल सफारीबरोबरच रात्रीच्या वेळीदेखील जंगल सफारी करून इथल्या वन्यजीवनाचं निरीक्षण करता येतं. प्राण्यांना लागणारं गवत इथे मुबलक प्रमाणात उपलब्ध होईल याची काळजी घेतल्याने इथले प्राणी स्थलांतर करत नाहीत हेसुद्धा या ठिकाणचं एक खास वैशिष्टय़ आहे.
नरोबीच्या उत्तरेला १०० किलोमीटरवर असलेलं अ‍ॅबरडेअर नॅशनल पार्क हे मध्य केनियामधलं समुद्रसपाटीपासून सात हजार ते चौदा हजार फूट उंचीवर असलेलं घनदाट जंगल आहे. इतर ठिकाणी असलेल्या गवताळ जंगलामुळे तिथे प्राणी चटकन नजरेस पडतात, पण या जंगलात ते पाणवठय़ावर आले तरच आपण पाहू शकतो. या ठिकाणी असलेल्या रिसॉर्टमध्ये राहून जवळच्या पाणवठय़ावर आलेले प्राणी पाहणं एवढंच काम इथे जाणारे पर्यटक करू शकतात. एका अर्थी आपण िपजऱ्यात असतो आणि प्राणी बाहेर मुक्त संचार करीत असतात. या समृद्ध जंगलात २५० च्यावर पक्ष्यांच्या प्रजाती वास्तव्य करून आहेत.
आतापर्यंत मोठमोठय़ा प्राण्यांना पाहायला सरावलेले आपले डोळे पक्षीही शोधत असतात आणि लेक नकुरूसारख्या ठिकाणी गेल्यावर ती तहान नक्कीच शांत होते. खूप मोठय़ा प्रमाणात फ्लेमिंगोंची संख्या असलेलं हे जगातल्या काही मोजक्या ठिकाणांपकी एक आहे. क्षारयुक्त पाण्यामुळे इथे फ्लेिमगो आकृष्ट होतात. १८८ चौरस किलोमीटर भागावर पसरलेलं हे नॅशनल पार्क १९६१ मध्ये संरक्षित म्हणून जाहीर करण्यात आलं. फ्लिमिंगोंप्रमाणे पेलिकन्स हे पक्षीही इथे मुबलक प्रमाणात पाहता येतात. लेक नकुरू हे पक्ष्यांचं नंदनवन असलं तरी सिंह, झेब्रा, काळे आणि पांढरे गेंडे, हत्ती आणि रानरेडे इत्यादी प्राणीही आपल्याला या ठिकाणी पाहता येतात. रोथशिल्ड या जिराफाच्या वेगळ्या जातींसाठीही हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे. केनियात जाऊन चित्ता पाहायचा असेल तर तो या ठिकाणी दिसण्याची अधिक शक्यता असते. सिंह मात्र इथे सहज पाहायला मिळतात. हरीण वर्गातील नीलगाय सदृश इलांड (Eland) हा प्राणीही इथे पाहता येतो.
जिराफासारखीच लांब मान असलेला आणि मागच्या दोन पायांवर उभं राहून झाडाचा पाला खाणारा गेरेनुक (Gerenuk) हा प्राणी सांबूरू नॅशनल पार्कमध्ये पाहता येतो. त्याप्रमाणेच चित्त्यांची संख्याही इथे खूप असून ते पाहायला मिळण्याची शक्यता जास्त असते. इथल्या इवासो न्गिरो नदीमध्ये मोठय़ा प्रमाणात मगरी असून सोमाली आस्ट्रिच, ग्रे हेडेड किंगफिशर, सनबर्ड्स, बी इटर्स, मराबो स्टॉर्क, तावनी इगल, गिधाड, रोलर, तांबडय़ा आणि पिवळ्या चोचीचे धनेश असे अनेक पक्षी मोठय़ा प्रमाणावर पाहायला मिळतात.
५२० चौरस किलोमीटरवर पसरलेलं मसाई माराचं नॅशनल पार्क हे केनियामधलं सर्वात प्रसिद्ध ठिकाण आहे. गवताळ प्रदेश असलेल्या या ठिकाणी जवळजवळ सर्व आफ्रिकन प्राणी पाहायला मिळतात, असं असलं तरी इथे मुख्यत: सिंहांचंच राज्य आहे. स्थलांतर करून येणारे प्राणी या सिंहांच्या भक्ष्यस्थानी पडतात. दीड पावणेदोन फूट एवढय़ाच उंचीचं गवत आणि लांबवर एखादं झाड असल्याने या ठिकाणी आपण प्राण्यांना बारकाईने न्याहाळू शकतो. जुल ते ऑक्टोबरदरम्यान मसाई मारा येथे वाइल्ड बिस्ट आणि झेब्रा यांचं होणारं स्थलांतर पाहाणं हा वेगळाच थरार आहे. लाखोंच्या संख्येने हे प्राणी मारा नदी पार करून उत्तरेला येतात. नवीन उगवलेल्या गवताच्या शोधात हे प्राणी स्थलांतर करतात आणि दरवर्षी होणारं स्थलांतर पाहण्यासाठी हजारो पर्यटक तिकडे धाव घेत असतात. मसाई आणि सेरेंगेटी यांच्या मध्ये असलेल्या मारा नदीतून जेव्हा हे स्थलांतर होतं तेव्हा या प्राण्यांपकी अनेकांची शिकार होते. तसेच मारा नदीमधल्या अनेक मगरी या प्राण्यांच्या पायांखाली तुडवल्या जातात. शिकारी प्राणी आणि शिकार होणारे प्राणी या दोघांमधलं घमासान, एकमेकांवर कुरघोडी करण्याची कला, जीव वाचवण्याची आणि जीव जगवण्याची चाललेली धडपड या सर्व प्रकारांमुळे वेळोवेळी निर्माण होणारं नाटय़ हे या सफरीतलं मुख्य आकर्षण असतं.
टांझानियामधलं सेरेंगेटी नॅशनल पार्क हे मसाई मारापेक्षा सहा पटीने मोठं असलेलं ठिकाण असून याच भागातून जगातलं सर्वात जास्त प्राण्यांचं स्थलांतर होतं. साधारणपणे ७०च्या वर मोठे प्राणी मिळून ५०० प्रकारचे प्राणी पक्षी इथे पाहायला मिळतात. केनियापेक्षा फार कमी प्रमाणात पर्यटक टांझानियात येत असल्याने इथलं प्राणीजीवन फार समृद्ध आहे आणि म्हणूनच इथे प्राण्यांची संख्याही जास्त आहे आणि आपण निवांतपणे त्याच्या दर्शनाचा आनंद घेऊ शकतो.
आफ्रिकेतील सात नसर्गिक आश्चर्यापकी एक असलेला गोरंगोरोचा प्रदेशही आपल्या वेगळ्या वैशिष्टय़ासाठी प्रसिद्ध आहे. इतर ठिकाणी तप्त ज्वालामुखीचा उद्रेक होऊन तो बाहेर पडतो आणि आसमंतात पसरतो, पण या ठिकाणी ज्वालारस जमिनीखालीच वाट करून गेला आणि त्या भागात नसíगक खोल भाग तयार झाला. त्याच ठिकाणी तलावाची निर्मिती झाली. लाखो वर्षांपूर्वी इथे अनेक प्राण्यांची उत्पत्ती झाली. पण इथल्या प्राण्यांचं स्थलांतर होत नसल्याने त्यांच्यात वांशिक दोष निर्माण होत आहेत.
लेक मनियारा हे टांझानियामधलं आणखी एक ठिकाण, जेथे तीनशेच्यावर स्थलांतरित पक्षी पाहावयास मिळतात. इथल्या सिंहांचं वैशिष्टय़ म्हणजे ते झाडांवर चढून बसतात. काही वेळा सिंहाचं अख्ख कुटुंब झाडावर बसलेलं दिसून येतं. टांझानियामधून जाणारी रिप्ट व्हॅली हे आणखी आगळंवेगळं स्थान. सीरिया, लेबनॉन, जॉर्डन, इस्राईल, कांगो, टांझानिया आणि मोझांबिक अशा देशात ही व्हॅली पसरलेली असून, मृत समुद्राचा भाग यातच आहे. साधारणत: सहा हजार किलोमीटरचा प्रदेश या व्हॅलीने व्यापलेला आहे.
समृद्ध वन्यजीवन असलेल्या या प्रदेशात फेरफटका मारताना ते क्षण कायमचे कॅमेऱ्यात बंदिस्त करायचे असतील तर एका कॅमेऱ्याने ते साध्य होईलच असे नाही. विशेषत: लेक नकुरूसारख्या ठिकाणी गेल्यावर पक्ष्यांच्या क्लोजअपसाठी टेलीलेन्सची आवश्यकता भासते. त्याच वेळी निसर्गदृश्यासाठी वाइड अँगल लेन्सची जरुरी असते. लेन्सची अदलाबदल करताना काही वेळा एखादं अप्रतिम दृश्य किंवा क्षण कायमचा निसटून जातो. दूरवर दिसणाऱ्या प्राण्यांना कॅमेऱ्याने टिपण्यासाठी १००-४००ची झूम लेन्स किंवा ४०० किंवा ५०० ची फिक्स लेन्स बरोबर असलीच पाहिजे आणि त्याबरोबरच वाइड अँगल लेन्सची आवश्यकता भासतेच. जीप सफारी, प्रवास यादरम्यान होणाऱ्या धावपळीत लेन्स तसंच इतर साधनांची पडझड होऊ नये म्हणून जॅकेट किंवा मोठे आणि भरपूर खिसे असलेली पँट अशा वेळी असावी. धावत्या किंवा चालू असलेल्या वाहनातून फोटो काढायचे असल्याने बिन बॅग किंबा छोटीशी उशी बरोबर बाळगण्यास हरकत नाही. पक्ष्यांची किंवा प्राण्यांची विशिष्ट हालचाल टिपण्यासाठी कंटिन्यूअस मोडमध्ये फोटो काढून मग त्यातील चांगला फोटो निवडावा. वन्यजीवनाची आवड असलेल्या पर्यटकांनी केनिया टांझानियाची सफर जरूर करावी, ती सहल आयुष्यात कायमची स्मरणात राहील, अशी होईल यात शंकाच नाही.
response.lokprabha@expressindia.com